.pracownia

.projekty

.kontakt

Smoszew

(2012-05-25 18:05:10)

Projekt "Modelowe badania nieinwazyjne obszarów leśnych - Las Krotoszyn" finansowany jest ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach konkursu Narodowego Instytutu Dziedzictwa (program Dziedzictwo kulturowe; priorytet 5; Ochrona zabytków archeologicznych).

                


 

REKONESANS ORAZ BADANIA WYKOPALISKOWE

            W 2008 roku Pracownia Archeologii Śródziemnomorskiej Epoki Brązu zaangażowała się w prace badawcze na cmentarzysku kurhanowym ze środkowej epoki brązu w Smoszewie, stan.1, gm. Krotoszyn, woj. wielkopolskie. W projekcie tym od samego początku archeolodzy poznańscy pod kierownictwem Prof. Janusza Czebreszuka współpracowali czynnie z badaczami niemieckimi, z Institut für Ur- und Frühgeschichte, Uniwersytetu im. Christiana-Albrechta w Kilonii, kierowanymi przez Dr Juttę Kneisel.

W trakcie wstępnej prospekcji terenowej na stanowisku, przeprowadzonej przez Dr Mateusza Jaegera oraz Dr Łukasza Pospiesznego, wykonano cyfrowy model terenu oraz plan wysokościowy głównej części cmentarzyska, w oparciu o obserwacje własne, jak i pierwotny schemat rozmieszczenia kurhanów w terenie, autorstwa Prof. Józefa Kostrzewskiego. Ponadto, podczas rekonesansu wytypowano kurhan nr 15 do przyszłych prac wykopaliskowych.

W następnym sezonie, latem 2009 r. archeolodzy z obu placówek biorących udział w projekcie, przystąpili do wykopalisk na wspomnianej wyżej mogile, jak i rozpoczęli sukcesywne badania geofizyczne na pozostałej części cmentarzyska. Do zespołu badawczego, przystąpił również Prof. Mads Holst z Uniwersytetu w Aarchus, który przy pomocy sondażowych odwiertów przeanalizował  stratygrafię kurhanów na cmentarzysku. Prace wykopaliskowe były kontynuowane w sezonach 2010 i 2011, kiedy to wyeksplorowano kolejne warstwy kurhanu, odkrywając zachowane konstrukcje kamienne, fragmenty naczyń ceramicznych oraz szpilę brązową, która najprawdopodobniej trafiła do nasypu jako dar dla zmarłego. Choć na same szczątki szkieletu niestety nie natrafiono, to złożone struktury kamienne w centrum mogiły, jak i koncentracja zabytków w tej części, wskazują, że tam właśnie znajdował się pierwotnie grób.

W trakcie wszystkich sezonów wykopaliskowych używano specjalistycznych technik badawczych, opartych na analizach fizyko-chemicznych, począwszy od pomiarów poziomu promieniowania gamma, oceny zawartości pierwiastka fosforu w glebie, czy generalnego składu granulometrycznego, mineralnego oraz organicznego ziemi z jakiej usypano kopiec. Ponadto, archeologów w badaniach wspierali również petrografowie, dokonując wstępnej analizy kamieni z jakich zbudowano struktury kamienne oraz geolodzy analizując stratygrafię oraz rodzaje procesów kształtujących zastaną obecnie sytuację kurhanu. Wiosną 2012 roku połączony zespół archeologów poznańskich oraz kilońskich wykonał cyfrowy model terenu, włączając w to kurhany zlokalizowane w odległej części cmentarzyska, wcześniej nie objętej badaniami. Tym samym zakończono naziemne namierzanie oraz dokumentowanie wszystkich zarejestrowanych dotychczas kurhanów na smoszewskim cmentarzysku. Oprócz prac terenowych, w trakcie lat 2009-2011 opublikowano szereg artykułów dotyczących badań kurhanów smoszewskich, jak i ich kulturowego kontekstu, oraz napisano na ten temat dwie prace licencjackie (patrz: Publikacje).

 

LASEROWY SKANING TERENU-LIDAR

W ramach projektu „Modelowe badania nieinwazyjne obszarów leśnych – Las Krotoszyn”, finansowanego z funduszów Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego uzyskanych w wyniku konkursu Narodowego Instytutu Dziedzictwa (program Dziedzictwo kulturowe; priorytet 5; Ochrona zabytków archeologicznych), wiosną 2012 r. rozpoczęto nowy etap badań.  Polegał on na laserowym skaningu terenu (LIDAR), którym objęto całość lasów smoszewskich oraz przyległych terenów. Pozwoliło to na zweryfikowanie liczby oraz rozmieszczenia mogił, ale też umożliwiło odkrycie wcześniej niestwierdzonych pozostałości aktywności ludzkiej w pradziejach, jak i współczesności na  wzmiankowanym terenie.

 

NIEINWAZYJNE BADANIA NA CMENTARZYSKU KURHANOWYM W SADOWIU-WYSOCKU WIELKIM

            Na początku marca 2012 roku, równolegle do wspomnianych wyżej prac archeologicznych prowadzonych na smoszewskim cmentarzysku, Pracownia Archeologii Śródziemnomorskiej Epoki Brązu, we współpracy z ekspedycją Institut für Ur- und Frühgeschichte, Uniwersytetu im. Christiana-Albrechta w Kilonii, po raz pierwszy rozpoczęła projekt namierzania oraz weryfikacji stanu zachowania kurhanów ze środkowej epoki brązu na cmentarzysku w Sadowiu-Wysocku Wielkim, gm. Ostrów Wlkp., woj. wielkopolskie, stan. 1. W trakcie prac określono ramy przestrzenne stanowiska, ustalono liczbę zachowanych kurhanów na 12 oraz oceniono ich rozmiary i poziom zniszczenia materii kulturowej. Następnie, przystąpiono do wykonywania planu wysokościowego części zlokalizowanych mogił wraz z ich bezpośrednim otoczeniem, a także badań geofizycznych o ograniczonym zakresie, obejmujących 3 kurhany przedstawiające względnie dobre warunki do przeprowadzenia pomiarów. Prace badawcze na cmentarzysku będą kontynuowane.

            W generalnym ujęciu badania cmentarzysk kurhanowych w Smoszewie oraz Sadowiu-Wysocku Wielkim, wpisują się w szerszy projekt skierowany na uchwycenie rzeczywistości pradziejowej oraz zmian jakim podlegała, na obszarze osadniczego mikroregionu krotoszyńsko-ostrowskiego, w czasach środkowej epoki brązu, gdy ziemie te były zamieszkiwane przez ludność kultur mogiłowych. W tym celu, organizowane są kolejne przedsięwzięcia naukowe na różnych cmentarzyskach kurhanowych, datowanych na ten przedział czasowy, jak i planuje się powierzchniowy rekonesans na terenie osad kultur mogiłowej, znajdujących się w otoczeniu owych cmentarzysk.

           

WSPÓŁPRACA Z URZĘDEM MIASTA KROTOSZYN

            Projekt w Smoszewie realizowany jest w ścisłej współpracy z samorządem Miasta Krotoszyn. W tym celu w 2009 roku została podpisana umowa partnerska między UAM a Krotoszynem, odnawiana corocznie. Samorząd zobowiązał się w niej do wspierania badań naukowych UAM. W zależności od potrzeb i możliwości jest to pomoc organizacyjna lub organizacyjno-finansowa. UAM prowadzi badania naukowe na terenie Krotoszyna oraz propaguje wiedzę o dziejach tego terenu. W ramach tak nakreślonej współpracy od 2009 roku przedstawiciele Pracowni prowadzą cykliczne wykłady dotyczące pradziejów Ziemi Krotoszyńskiej, m.in.: M. Cwaliński i J. Niebieszczański – „Jak chowano zmarłych 3000 lat temu ? Badania archeologiczne w Smoszewie.” (Krotoszyn, 16.03.2012). W 2010 roku archeolodzy zorganizowali ponadto Dzień Otwarty na wykopaliskach. Dzięki wsparciu Władz miasta wszystkich zainteresowanych dowieziono na teren wykopalisk autobusem. Archeolodzy na bieżąco współpracują też z lokalnymi i regionalnymi mediami (Kurier Krotoszyński, Rzecz Krotoszyńska)

 

Lista publikacji związanych z badaniami środkowej epoki brązu w krotoszyńsko-ostrowskim mikroregionie osadniczym :

 

Cwaliński M. 2010, Kurhan w kulturze mogiłowej. Analiza konstrukcji na podstawie cmentarzysk ze Śląska i Wielkopolski. (maszynopis pracy licencjackiej), Poznań 2010.

 

Cwaliński M. 2012, Kultura mogiłowa po dwóch stronach Sudetów. Próba analizy porównawczej kurhanowego obrządku pogrzebowego kultur mogiłowych z terenów południowo-zachodniej Polski oraz zachodnich Czech. (maszynopis pracy magisterskiej), Poznań 2012.

 

Cwaliński M., Niebieszczański J. 2012, Tumulus Culture Burial Mounds in South-Western Poland. Construction of the Barrows and their Place in the Landscape [w:] Kneisel J., Kirleis W., Dal Corso M., Taylor N., Tiedtke W. (red.) Collapse or Continuity ? Environment and Development of Bronze Age Human Landscapes. Universitätsforschungen zur Prähistorischen Archäologie, Band 205, 235-256. Dr Rudolf Habelt GMBH Bonn 2012.

 

Jaeger M., Pospieszny Ł. 2011, Nieinwazyjne badania weryfikacyjne kurhanów kultury mogiłowej na stanowisku Smoszew 1 (pow. Krotoszyn, woj. wielkopolskie), [w:] Kowalewska-Marszałek H., Włodarczak P. (red.), Kurhany i obrządek pogrzebowy w IV-II tysiącleciu p. n. e., (Kraków-Warszawa), s. 435-450.

 

Kneisel et al. 2010 J. Kneisel / M. Jaeger / Ł. Pospieszny / M. K. Holst, Ausgrabungen in Smoszew, gm. Krotoszyn, Großpolen Fpl.1. Sommer 2009 – Ein mittelbronzezeitlicher Grabhügel. Starigard 2008/2009, 39 – 43.

 

Niebieszczański J. 2010, Geomorfologia stanowiska ze starszej epoki brązu w Smoszewie (pow. Krotoszyn, woj. Wielkopolskie). (maszynopis pracy licencjackiej), Poznań 2010

Centrum Badań nad Początkami Cywilizacji Europejskiej UAM

Pracownia Archeologii Śródziemnomorskiej Epoki Brązu Instytutu Prahistorii UAM